Jagiellonian University
Institute of Geography and Spatial Management

Department of Hydrology

Poland, PL30-387 Cracow, Gronostajowa Str. 7

  Staff

  History

  In memorium


  Research

  Papers


  Photos

prof. dr hab.
Irena Dynowska
(1929-1995)

Prof. dr hab. Irena Dynowska (właśc. Irena de Dynowska-Balcer, de domo Mayer) urodziła się 10 lutego 1929 r. w Krakowie, w rodzinie Ryszarda i Olgi Mayerów. W 1931 r. rodzice razem z córką przenieśli się do Łodzi. Tam też uczęszczała do szkoły powszechnej i gimnazjum, gdzie uzyskała świadectwo tzw. małej matury. Po ponownej przeprowadzce rodziców (1947), tym razem do podbeskidzkiego Bielska, w 1948 r. zdała maturę, by następnie wstąpić na studia geograficzne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracę magisterską pt. Hydrografia dorzecza Dłubni pisała pod kierunkiem Mieczysława Klimaszewskiego. Dyplom magistra filozofii w zakresie geografii fizycznej uzyskała w 1952 r. W tymże roku związała się węzłem małżeńskim z Jerzym Dynowskim-Balcerem, wówczas już asystentem w Instytucie Geografii. W latach 1952-1953 pracowała w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej i przez kolejny rok była asystentem w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, a następnie w latach 1954-1959 kontynuowała studia aspiranckie w Instytucie Geografii UJ, gdzie w 1959 r. otrzymała stanowisko asystenta. Pracę doktorską przygotowała pod kierunkiem M. Klimaszewskiego (Obieg wody w obszarze wyżynnym zbudowanym z marglu kredowego na przykładzie dorzecza górnej Szreniawy) obroniła na początku 1961 r. uzyskując tytuł doktora nauk przyrodniczych. W celu zaznajomienia się z metodami badań hydrologicznych wyjeżdżała kilkakrotnie do Niemiec (ówczesna Niemiecka Republika Demokratyczna), na Węgry oraz do Wielkiej Brytanii, Francji i Niemieckiej Republiki Federalnej. Prace badawcze prowadziła na Wyżynach Krakowskiej i Miechowskiej badając przede wszystkim źródła tego obszaru. Od początku pracy naukowej w Instytucie Geografii UJ aktywnie uczestniczyła w rozwijaniu kierunku hydrograficznego w ramach studiów geograficznych. W 1972 r. otrzymała stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Typy reżimów rzecznych w Polsce. Dwa lata później została kierownikiem Zakładu Hydrografii (od 2000 r. Zakład Hydrologii) Instytutu Geografii UJ, którą to funkcję pełniła nieprzerwanie do końca życia. Za pracę doktorską i habilitacyjną otrzymała nagrody Ministra III stopnia. W 1983 roku została profesorem nadzwyczajnym, w 1990 roku uzyskała tytuł profesora zwyczajnego.

Dorobek naukowy prof. Ireny Dynowskiej liczy około 140 pozycji głównie z zakresu hydrologii. Początkowo jej zainteresowania badawcze skoncentrowane były na hydrografii Wyżyn Krakowskiej i Miechowskiej. Wynikiem badań prowadzonych w latach 70. XX w. są m.in. publikacje wydane Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN

Cenne przyrodniczo źródła na Wyżynie Miechowskiej oraz Cenne przyrodniczo źródła na Wyżynie Krakowsko-Wieluńskiejw których zaproponowała objęcie wielu źródeł prawną ochroną. Wielką wartość dokumentacyjną stanowi obszerna monografia z roku 1983 pt. Źródła Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej i Miechowskiej, bowiem wiele źródeł uległo zanikowi lub degradacji w wyniku postępujące antropopresji. Do problematyki źródeł powróciła jeszcze w syntetycznym opracowaniu pt. Regionalne zróżnicowanie źródeł w Polsce (1986) oraz w opracowanej mapie zamieszczonej w Atlasie zasobów, walorów i zagrożeń środowiska geograficznego Polski (1994). Inny, ważny nurtem badawczy I. Dynowskiej dotyczył przestrzennego zróżnicowania i dynamiki odpływu rzecznego. Najważniejszym opracowaniem z tego zakresu są Typy reżimów rzecznych w Polsce (1971, Zeszyty Naukowe UJ, Prace geograficzne) o znaczeniu podstawowym dla wszystkich badaczy zajmujących się zróżnicowaniem stosunków wodnych w Polsce. Z tą tematyką wiążą się też liczne prace metodyczne i regionalne dotyczące odpływu podziemnego rzek.

Kartografia hydrologiczna jest kolejnym nurtem badawczym I. Dynowskiej. Poza mapą źródeł była Ona autorką Mapy rzecznych Polski (1971), mapy Odpływ rzeczny w Atlasie Rzeczypospolitej Polskiej (1994) oraz współautorką Hydrologicznej mapy świata (1976) a także autorką map Hydrologia w atlasach województw bielskiego i tarnowskiego (1981, 1988). I. Dynowska uczestniczyła w pracach międzynarodowego zespołu, przygotowującego pod egidą UNESCO syntezę Hydrological Maps: A Contribution to the International Hydrological Decade (1977). Dużą uwagę poświęciła I. Dynowska antropogenicznym przemianom stosunków wodnych. W latach 80. i 90. XX w. powstało na ten temat szereg oryginalnych publikacji. Do najważniejszych należą dwutomowe Dorzecze górnej Wisły (1991) oraz Przemiany stosunków wodnych w Polsce w wyniku procesów naturalnych i antropogenicznych (1993). W obu przypadkach była inicjatorką i redaktorką tych opracowań, w których uczestniczyli przedstawiciele wielu ośrodków naukowych w Polsce.

Ważną dziedziną życia I. Dynowskiej była dydaktyka. Prowadziła Ona wykłady z różnych dziedzin hydrologii oraz była współautorką skryptu pt. Ćwiczenia z hydrografii (1971, 1978, 1980, 1981) oraz dwutomowego podręcznika Hydrografia (1978) wydany jako dzieło jednotomowe w roku 1982. Wypromowała prawie dwustu magistrantów w zakresie specjalności hydrografia. Była promotorem pięciu prac doktorskich oraz patronowała sześciu rozprawom habilitacyjnym.


fot. S. Zbadyński

Prof. I. Dynowska miała duże osiągnięcia w zakresie organizacji życia naukowego zarówno w środowisku krakowskim jaki i krajowym i zagranicznym. W latach 1984-1991 pełniła funkcję zastępcy dyrektora ds. naukowych Instytutu Geografii, zaś od roku 1984 była członkiem Komisji ds. Przewodów Doktorskich na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi. W 1990 r. została członkiem Uczelnianej Komisji Wyborczej, zaś w r. 1993 została wybrana na członka Senatu UJ.

Należała do wielu organizacji naukowych. W latach 1976-1990 pełniła funkcję przewodniczącej Komisji Hydrograficznej Polskiego Towarzystwa Geograficznego, a od 1982 również Komisji Nauk Geograficznych Oddziału PAN w Krakowie. Od 1987 r. była zastępcą przewodniczącego Rady Naukowej Zakładu Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych PAN. Jako członek zarządu działała w Polskim Towarzystwie Geograficznym (od 1978), w Ośrodku Dokumentacji Fizjograficznej PAN (od 1977) oraz w Komisji Gospodarki Wodnej PAN Oddziału w Krakowie (od 1978). Była także członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie oraz członkiem kilku komitetów PAN: Zagospodarowania Ziem Górskich, (od 1978), Gospodarki Wodnej (od 1978), Nauk Geograficznych (od 1984) oraz Komitetu Narodowego ds. Międzynarodowej Unii Geograficznej (od 1978). Uczestniczyła w pracach Komitetu Redakcyjnego czasopisma "Folia Geographica" seria "Geographia Physica", była też zastępcą rady Redakcyjnej "Studia Naturae" (od 1993). Uczestniczyła w pracach Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej jako członek rady naukowej (od 1978). Współpracowała z Politechnika Krakowską (od 1984) jako redaktor interdyscyplinarnego opracowania monograficznego dorzecza górnej Wisły. Bardzo czynnie pracowała jako przewodnicząca Sekcji Geografii Komisji Podręcznikowej Polska - Niemcy (od 1986), której celem była rewizja treści szkolnych podręczników do geografii. Utrzymywała kontakty z Instytutem Geografii Uniwersytetu we Freiburgu i w Exeter oraz z Instytutem Geografii Uniwersytetu w Brunszwiku. Działała w ramach Grupy Roboczej Międzynarodowego Programu Hydrologicznego Międzynarodowej Unii Geograficznej. Od 1964 r. brała udział prawie we wszystkich kongresach Unii, podczas których przedstawiała wyniki swoich badań.

Za wybitne osiągnięcia w pracy naukowej, dydaktycznej i społecznej prof. Irena Dynowska została uhonorowana wieloma odznaczeniami państwowymi oraz wyróżnieniami i nagrodami, spośród najważniejszymi są: Złoty Krzyż Zasługi (1975), Złota Odznaka Polskiego Towarzystwa Geograficznego (1975), Krzyż Kawalerski Odrodzenia Polski (1983), dwie nagrody Sekretarza Naukowego PAN (1981, 1986), Medal Komisji Edukacji Narodowej (1993) oraz wspomniana nagroda Ministra.

Prof. Irena Dynowska zmarła 2 września 1995 r. w Krakowie. Została pochowana na cmentarzu Prądnik Czerwony w Krakowie znanym jako cmentarz w Batowicach.

©IGiGP UJ